اگر از یک استاد CNC بپرسی:
«مهمترین چیز در CNC چیه؟»
احتمالاً جواب میدهد:
«فهم درست حرکت»
چون CNC یعنی:
کنترل دقیق حرکت در فضا
و این حرکت فقط از طریق محورها تعریف میشود.
محور حرکتی در CNC چیست؟
محور حرکتی (Axis) مسیری است که:
- ابزار
- یا قطعه
در امتداد آن حرکت میکند.
هر محور:
- یک جهت مشخص
- یک سیستم محرک
- و یک منطق کنترلی
دارد.
چرا درک محورها حیاتی است؟
بدون درک محورها:
- برنامهنویسی اشتباه میشود
- صفرگذاری غلط انجام میشود
- برخورد ابزار رخ میدهد
- دقت از بین میرود
به زبان ساده:
محورها زبان مشترک انسان و دستگاه CNC هستند.
محورهای اصلی خطی در CNC فلز
تقریباً همه دستگاههای CNC فلز دارای سه محور اصلی هستند:
محور X
حرکت:
- چپ ↔ راست
معمولاً:
- طول قطعه
را پوشش میدهد.
محور Y
حرکت:
- جلو ↔ عقب
در بسیاری از دستگاهها:
- عرض قطعه
را مشخص میکند.
محور Z
حرکت:
- بالا ↔ پایین
مهمترین محور از نظر:
- ایمنی
- برخورد ابزار
📌 معمولاً محور Z مربوط به حرکت ابزار است.
قانون دست راست (برای همیشه در ذهن بماند)
برای تشخیص جهت محورها از قانون دست راست استفاده میشود:
- شست = X
- اشاره = Y
- وسط = Z
این قانون در:
- طراحی
- برنامهنویسی
- خواندن نقشه
کاربرد دارد.
حرکت ابزار یا حرکت قطعه؟
در CNC دو حالت داریم:
- ابزار حرکت میکند
- قطعه حرکت میکند
اما:
از دید کنترلر، همیشه «ابزار نسبت به قطعه» حرکت میکند.
📌 مرتبط با مقاله:
👉 تفاوت حرکت ابزار و حرکت قطعه در CNC
ساختار حرکتی در CNC فرز
در اکثر CNC فرزها:
- ابزار روی محور Z
- میز روی محور X و Y
حرکت میکند.
نتیجه:
- دقت بالا
- کنترل سادهتر
ساختار حرکتی در CNC تراش
در CNC تراش:
- قطعه میچرخد
- ابزار حرکت خطی دارد
محورها معمولاً:
- X (قطر)
- Z (طول)
هستند.
محورهای دورانی (Rotary Axes)
وقتی دستگاه از سه محور فراتر میرود، محورهای دورانی اضافه میشوند.
محور A
چرخش حول محور X
محور B
چرخش حول محور Y
محور C
چرخش حول محور Z
این محورها:
- دسترسی به سطوح پیچیده
- کاهش ستاپ
- افزایش دقت
را ممکن میکنند.
ساختار حرکت در CNC چهار محور
در چهار محور:
- سه محور خطی
- یک محور دورانی
وجود دارد.
کاربرد:
- قطعات چندوجهی
- حکاکی
- ماشینکاری جانبی
ساختار حرکت در CNC پنج محور
در پنج محور:
- حرکت همزمان چند محور
- کنترل بسیار پیچیده
- دقت فوقالعاده
اما:
- هزینه بالا
- نیاز به دانش عمیق
📌 مقاله مرتبط:
👉 دستگاه CNC پنج محور چیست؟
تفاوت حرکت همزمان و غیرهمزمان
- حرکت غیرهمزمان: محورها جداگانه حرکت میکنند
- حرکت همزمان: چند محور با هم
پنج محور واقعی:
حرکت همزمان دارد، نه صرفاً تعداد محور بیشتر.
دقت حرکتی و نقش محورها
هر محور دارای:
- موتور
- بالاسکرو
- راهنما
- انکودر
است.
ضعف هرکدام →
- خطای موقعیت
- لرزش
- افت کیفیت
خطای حرکتی چیست؟
خطای حرکتی یعنی:
- محور به موقعیت خواستهشده نرسد
علل:
- لقی
- سایش
- تنظیم نادرست
دید استادانه به محورها
مبتدی:
- فقط اسم X Y Z را میداند
حرفهای:
- میداند کدام محور حساستر است
- میداند فشار بر کدام محور خطرناک است
- برنامه را بر اساس ساختار حرکت مینویسد
رابطه محورها با صفرگذاری
صفرگذاری یعنی:
- تعریف مبدا حرکت محورها
اگر محورها را نفهمی:
صفرگذاری هم اشتباه خواهد بود.
📌 پیشنهاد مطالعه:
👉 سیستم مختصات در CNC فلز به زبان ساده
اشتباهات رایج در درک محورها
- اشتباه گرفتن جهتها
- نادیده گرفتن محور Z
- تصور غلط از حرکت قطعه
- عدم تطابق نقشه با ساختار دستگاه
جمعبندی نهایی
محورهای حرکتی:
- پایهی CNC
- اساس برنامهنویسی
- قلب دقت ماشینکاری
اگر این مقاله را عمیق بفهمی:
CNC دیگر برایت «دستگاه» نیست،
بلکه یک سیستم منطقی قابل پیشبینی است.
مقاله بعدی :
راهنماهای حرکتی در CNC (Linear Guide، Box Way و …)
دیدگاه خود را بنویسید