استیل (Stainless Steel) یکی از پرکاربردترین و باارزشترین آلیاژهای فلزی در جهان است. ترکیب اصلی آن از آهن (Fe)، کروم (Cr) و نیکل (Ni) تشکیل شده است. وجود کروم در حدود ۱۰٫۵ درصد یا بیشتر باعث میشود که سطح استیل در برابر خوردگی و زنگزدگی مقاوم شود. این خاصیت، نتیجهی تشکیل یک لایهی اکسید کروم محافظ روی سطح فلز است که از تماس اکسیژن با فلز پایه جلوگیری میکند.
اما همهی استیلها مشابه نیستند. بسته به درصد عناصر آلیاژی و ساختار بلوری، استیلها به گریدهای مختلف تقسیم میشوند. شناخت درست این گریدها برای انتخاب آلیاژ مناسب در صنایع مختلف از جمله خودروسازی، پزشکی، غذایی، نفت و گاز و ساختمان ضروری است.
در ادامه بهصورت کامل تمام انواع گریدهای استیل را بررسی میکنیم.
⚙️ دستهبندی کلی استیل بر اساس ساختار بلوری
استیلها معمولاً بر اساس ریزساختار (Microstructure) به چهار گروه اصلی تقسیم میشوند:
- آستنیتی (Austenitic)
- فریتی (Ferritic)
- مارتنزیتی (Martensitic)
- دوبلکس (Duplex)
در ادامه ویژگیهای هر گروه و گریدهای مهم آن را بررسی میکنیم.
🧪 استیل آستنیتی (Austenitic Stainless Steel) – سری 300 و 200
ساختار و ترکیب
استیلهای آستنیتی پرکاربردترین نوع فولاد ضدزنگ هستند. این گروه دارای مقادیر بالای نیکل (Ni) و کروم (Cr) بوده و بهصورت طبیعی غیرمغناطیسی هستند. ساختار آستنیتی باعث میشود این نوع استیل انعطافپذیر و قابل جوشکاری عالی باشد.
سری 300
سری 300 شناختهشدهترین خانواده در این دسته است.
گرید 304
- ترکیب: حدود 18% کروم و 8% نیکل
- ویژگیها: مقاومت عالی در برابر خوردگی و زنگزدگی، شکلپذیری بالا
- کاربردها: تجهیزات آشپزخانه، صنایع غذایی، مخازن شیر و آب، دکوراسیون
گرید 316
- ترکیب: مشابه 304 با افزودن 2-3% مولیبدن (Mo)
- ویژگیها: مقاومت فوقالعاده در برابر خوردگی کلریدی و محیطهای دریایی
- کاربردها: صنایع شیمیایی، دریایی، تجهیزات پزشکی
گرید 321
- ترکیب: مشابه 304 با افزودن تیتانیوم برای پایداری در برابر حرارت بالا
- کاربردها: اگزوز موتور هواپیما، توربین گازی، صنایع پتروشیمی
سری 200
جایگزین اقتصادیتر سری 300 است که نیکل آن با منگنز (Mn) و نیتروژن (N) جایگزین شده.
- مزایا: قیمت پایینتر، مقاومت مناسب
- معایب: مقاومت کمتر در محیطهای دریایی
- کاربرد: لوازم خانگی، تزئینات داخلی
🔩 استیل فریتی (Ferritic Stainless Steel) – سری 400
استیلهای فریتی دارای مقادیر بالای کروم (12 تا 18%) و مقدار بسیار کم نیکل هستند. این گریدها مغناطیسی بوده و در برابر اکسیداسیون و زنگزدگی مقاومت متوسطی دارند.
ویژگیهای کلی:
- هدایت حرارتی بالا
- مقاومت مناسب در برابر خوردگی
- شکلپذیری کمتر از آستنیتی
- جوشپذیری محدود
گریدهای رایج فریتی:
گرید 409
- کاربرد: سیستم اگزوز خودرو، قطعات گرم شونده
گرید 430
- ویژگی: سطح براق، مقاومت مناسب در محیط خشک
- کاربرد: لوازم آشپزخانه، تزئینات داخلی خودرو
گرید 446
- ویژگی: مقاومت حرارتی بالا تا 1100 درجه سانتیگراد
- کاربرد: کورهها و سیستمهای گرمایی
⚔️ استیل مارتنزیتی (Martensitic Stainless Steel)
این گروه دارای کربن بالا (0.1 تا 1.2%) و کروم متوسط (12 تا 18%) است. ساختار مارتنزیتی باعث میشود این نوع استیل بسیار سخت و مقاوم به سایش باشد، اما شکلپذیری و مقاومت خوردگی آن از سایر گروهها کمتر است.
ویژگیهای کلی:
- مغناطیسی
- قابل سختکاری حرارتی
- مقاومت بالا در برابر سایش
گریدهای معروف:
گرید 410
- کاربرد: پیچ، ابزار مکانیکی، پره توربین
گرید 420
- ویژگی: قابل پولیش، ظاهر براق
- کاربرد: تیغهها، چاقو، ابزار جراحی
گرید 440
- ویژگی: سختترین نوع استیل مارتنزیتی
- کاربرد: بلبرینگها، تیغ برش صنعتی
⚙️ استیل دوبلکس (Duplex Stainless Steel)
استیلهای دوبلکس ترکیبی از آستنیت و فریت هستند (تقریباً 50-50). این ساختار باعث میشود که هم از نظر مقاومت مکانیکی و هم مقاومت در برابر خوردگی عملکرد فوقالعادهای داشته باشند.
ویژگیهای کلیدی:
- استحکام دو برابر استیل آستنیتی
- مقاومت بسیار بالا در برابر خوردگی کلریدی و تنشی
- قابلیت جوشکاری متوسط
گریدهای متداول:
Duplex 2205
- ترکیب: 22% کروم، 5% نیکل، 3% مولیبدن
- کاربرد: صنایع نفت، گاز و پتروشیمی
Super Duplex 2507
- ویژگی: مقاومت عالی در محیطهای اسیدی و شور
- کاربرد: سکوهای دریایی، تجهیزات شیمیایی سنگین
⚗️ استیل رسوب سختی (Precipitation Hardening Stainless Steel)
این نوع از استیلها ترکیبی از ویژگیهای آستنیتی و مارتنزیتی هستند و با عملیات حرارتی، استحکام بسیار بالایی پیدا میکنند.
گرید 17-4PH
- ترکیب: 17% کروم، 4% نیکل و مقداری مس (Cu)
- ویژگی: مقاومت مکانیکی بسیار بالا
- کاربرد: صنایع هوافضا، انرژی، تجهیزات فشار قوی
🔬 ترکیب شیمیایی گریدهای اصلی استیل (خلاصه جدول)
گریدکروم (Cr)نیکل (Ni)مولیبدن (Mo)ویژگی خاص
جهت اطلاعات بیشتر در مورد گرید های گالوانیزه به این صفحه مراجعه کنید
جهت اطلاعات بیشتر در مورد گرید های آهن به این صفحه مراجعه کنید
| 304 | 18% | 8% | - | مقاومت عمومی عالی |
| 316 | 17% | 10% | 2% | مقاومت دریایی بالا |
| 321 | 17% | 9% | - | مقاومت حرارتی زیاد |
| 430 | 17% | - | - | مغناطیسی و ارزان |
| 410 | 13% | - | - | سختپذیر و مقاوم |
| 2205 | 22% | 5% | 3% | مقاومت کلریدی بالا |
دیدگاه خود را بنویسید